Agresja wobec lekarzy a nowe przepisy karne

adw. Amadeusz Małolepszy, Dział Prawny OIL

Narastająca liczba aktów agresji wobec lekarzy i innych pracowników medycznych stała się jednym z impulsów do nowelizacji przepisów prawa karnego, która weszła w życie 2 stycznia 2026 r. Nowe regulacje mają na celu wzmocnienie ochrony osób wykonujących czynności na rzecz ochrony zdrowia i bezpieczeństwa publicznego. W praktyce jednak rodzą one również pytania co do zakresu tej ochrony oraz jej realnej skuteczności.

W pierwszych dniach stycznia media poinformowały o akcie agresji wobec personelu medycznego w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym w Piotrkowie Trybunalskim. W nocy z 10 na 11 stycznia 2026 r. pacjentka zaatakowała słownie i fizycznie lekarza oraz pielęgniarki, domagając się natychmiastowego wykonania badań. Zdarzenie to wpisuje się w szerszy problem – podobne przypadki miały miejsce m.in. w Krakowie w kwietniu 2025 r., gdzie doszło do zabójstwa lekarza, w Oławie w sierpniu 2025 r. oraz w Piasecznie w maju 2025 r. Już wcześniej, w czasie epidemii SARS-CoV-2, dochodziło do ataków na lekarzy, w tym gróźb i niszczenia mienia.

Prawo do ochrony lekarza a Kodeks etyki lekarskiej

Choć zdarzenia te były nagłaśniane medialnie, można przyjąć, że skala agresji wobec lekarzy jest większa. Przyczyny takich postaw są złożone i mogą obejmować m.in. działania podważające zaufanie do lekarzy i systemu ochrony zdrowia, czasem także z udziałem samych medyków. Niezależnie jednak od źródeł agresji, lekarz ma prawo oczekiwać ochrony swoich dóbr osobistych i nietykalności cielesnej oraz wsparcia w wykonywaniu zawodu, co wyraźnie wynika z art. 77 Kodeksu etyki lekarskiej.

Ochrona lekarzy w obowiązujących przepisach prawa karnego

Kodeks ten nie jest prawem powszechnie obowiązującym i nie wywołuje skutków prawnych poza samorządem zawodowym. Źródeł ochrony trzeba zatem poszukiwać wśród różnych gałęzi prawa, szczególnie w prawie karnym. Analizując Kodeks karny nie odnajdziemy w nim regulacji odnoszących się wprost do ochrony lekarzy i lekarzy dentystów. Istnieją jednak normy prawne mogące, przynajmniej częściowo, spełniać postulaty z art. 77 Kodeksu etyki lekarskiej. Przykładowo możemy wymienić art. 217a k.k. penalizujący naruszenie nietykalności cielesnej w związku z interwencją, art. 222 i 223 k.k. przewidujące odpowiedzialność karną w przypadku naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego oraz w razie czynnej napaści na tegoż, art. 231b k.k. stanowiący o obronie koniecznej w związku z podejmowanym działaniem w celu ochrony bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

Nie są to jedyne normy prawne przewidujące ochronę m.in. lekarzy i lekarzy dentystów. Wybór ich nie jest natomiast przypadkowy. Ten zespół przepisów uległ bowiem zmianie od 2 stycznia 2026 r., kiedy to weszły w życie przepisy ustawy z 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks wykroczeń oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. poz. 1818).

Celem nowelizacji, wskazanym w uzasadnieniu projektu ustawy, było zwiększenie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz osób, które – choć nie posiadają formalnego statusu funkcjonariusza – narażają swoje zdrowie i życie w celu ochrony porządku publicznego, ratowania innych ludzi czy też udzielając świadczeń zdrowotnych. Zmiana przepisów i w konsekwencji zaostrzenie odpowiedzialności sprawców (poprzez wprowadzenie tzw. typów kwalifikowanych do art. 217a k.k. oraz 222 k.k.) wyniknęły z nasilającego się zjawiska agresji m.in. wobec lekarzy, pielęgniarek czy ratowników medycznych. Sankcje oraz przesłanki odpowiedzialności wprowadzone powołaną nowelą, co do zasady będą miały zastosowanie do czynów popełnionych po 2 stycznia 2026 r., czyli po wejściu w życie przepisów ustawy zmieniającej.

Wzmocnienie ochrony

W art. 217a k.k. wzmocniono ochronę prawną osoby podejmującej interwencję na rzecz ochrony bezpieczeństwa ludzi lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. W sytuacji, gdy następstwem czynu jest narażenie pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat (art. 217a § 2 k.k.). Przez interwencję powinno się rozumieć dowolne, czynne zachowanie zmierzające do wywarcia wpływu na osobę, której zachowanie bezpośrednio zmierza do naruszenia dóbr prawnie chronionych. Interweniującym może być każdy. Nie jest też istotne miejsce, w którym dochodzi do interwencji. Z art. 217a k.k. związany jest art. 231b k.k. stanowiący, że osoba, która w obronie koniecznej odpiera zamach na jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, chroniąc bezpieczeństwo lub porządek publiczny, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Przepis ten stanowi lex specialis wobec art. 44 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty upraszczając skorzystanie z ochrony prawnej, niezależnie od warunków przewidzianych w tym przepisie.

Stąd też nowelizacja art. 222 k.k. W dodanym §1a wskazano, że w przypadku narażenia funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej, na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W razie czynnej napaści kara ta ulega podwyższeniu i wynosi od 2 do 15 lat (art. 223 § 2 k.k.). Na wniosek pokrzywdzonego, wyrok może być podany do publicznej wiadomości (art. 222 § 3 i art. 223 § 3 k.k.).

Zakres praktycznego zastosowania nowych przepisów wobec lekarzy

Nie wdając się w szczegółową analizę prawną, można przyjąć, że w przypadku naruszenia nietykalności cielesnej lekarza podczas wykonywania przez niego obowiązków służbowych lub lekarza podejmującego interwencję na rzecz ochrony bezpieczeństwa ludzi, lub ochrony bezpieczeństwa, lub porządku publicznego, sprawca będzie podlegał surowszej odpowiedzialności, gdy jego zachowanie narazi tegoż lekarza na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Wystarczające jest samo narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, tzn. nie musi wystąpić skutek.

Podsumowując wprowadzone zmiany, warto docenić wysiłki ustawodawcy w dążeniu do zwiększenia ochrony nie tylko funkcjonariuszy publicznych, ale też innych osób działających na rzecz ochrony bezpieczeństwa ludzi i porządku publicznego. Niestety nie są to rozwiązania idealne. W praktyce mogą bowiem budzić wątpliwości interpretacyjne, a przez to osiągnąć skutek inny od zamierzonego i zamiast wzmocnić, pozostawią ochronę prawnokarną na dotychczasowym poziomie.

Panaceum 1-2/2026