Antoni Strzyżowski

Druga połowa XIX stulecia w gubernialnym Piotrkowie obfitowała w charytatywne działania tutejszej elity, co wynikało z trudnej sytuacji materialnej wielu mieszkańców, jak i coraz bardziej restrykcyjnej polityki rosyjskiego zaborcy. Uaktywnienie się wielu środowisk miało więc także charakter narodowy, choć oficjalnie tego nie akcentowano. Wśród światłych mieszkańców reprezentujących różne zawody i środowiska byli również lekarze, m.in. Antoni Strzyżowski i Walenty Koczorowski. Pierwszy z nich odegrał znaczącą rolę w ożywieniu życia społecznego i rozwiązywania problemów najuboższych grup piotrkowian. Cieszył się olbrzymim szacunkiem, stanowiąc autentyczny autorytet.

Kim był Antoni Strzyżowski, czym zasłużył sobie na pamięć nie tylko piotrkowian? Urodził się w 1830 roku (1831-?) na Podolu. Niewiele wiadomo o jego latach młodzieńczych i zdobywaniu wiedzy. Wiemy natomiast, że był powstańcem 1863 roku. Po aresztowaniu na mocy wyroku carskiego sądu zostaje zesłany do guberni penzeńskiej. Wraca w 1868 roku. Tym patriotycznym epizodzem raczej się nie chwali, wszak jest świadkiem nasilających się represji popowstaniowych. Szuka swojego miejsca na ziemi. W 1868 roku trafia do Tuszyna, gdzie leczy mieszkańców tej podłódzkiej miejscowości, ale widocznie nie odpowiadają mu konflikty i walki podjazdowe toczone przez miejscowych felczerów, nie zachęca go do pozostania w tym mieście nawet powstanie apteki, więc ostatecznie w roku następnym przenosi się do gubernialnego Piotrkowa.

Choć ulokowanie w Piotrkowie siedziby carskiego gubernatora jest w pewnością wielką szansą dla miasta, znajduje się ono w fatalnym stanie. Najlepsze lata, gdy w mieście obradują sejmy, synody i trybunały, ma już za sobą. Wielkie pożary i epidemie pozostawiają tragiczny ślad. W 1874 roku z inicjatywy lekarza A. Strzyżowskiego powstaje Komitet Sanitarny, który stawia sobie za cel poprawę warunków zdrowotnych w mieście. W Piotrkowie nie ma kanalizacji, a w studniach brakuje zdrowej wody, a wielki pożar dzielnicy żydowskiej niczym wyrzut sumienia nie pozwala spokojnie patrzeć na ten obraz tragedii.

Światli piotrkowianie widzą ratunek w ożywieniu życia społecznego i gospodarczego miasta. Organem prasowym wspierającym działaczy społecznych jest ukazujący się od 1873 roku „Tydzień”, z którym medyk współpracuje przez wiele lat. Drukuje liczne artykuły, wspiera powstawanie polskich organizacji i instytucji. Jest współtwórcą Ochotniczej Straży Pożarnej, kierując nią w latach 1891, 1900–1903. Działa w Towarzystwie Wzajemnego Kredytu, Towarzystwie Kredytowym Miejskim, jest kuratorem szpitala św. Trójcy, wiceprezesem Zarządu Stowarzyszenia Właścicieli Nieruchomości, prezesem Piotrkowskiego Koła Polskiej Macierzy Szkolnej. W tej ostatniej organizacji podczas wyborów jesienią 1906 roku jego wybór na prezesa wspiera aż 385 członków (na ponad 400), co jest swojego rodzaju rekordem, świadczącym o wielkim autorytecie medyka. Jest też członkiem wielu krajowych towarzystw dobroczynnych.

Chyba największym osiągnięciem Doktora jest Piotrkowskie Towarzystwo Dobroczynności dla Chrześcijan utworzone w 1885 roku. Już wcześniej na łamach „Tygodnika” wraz z nauczycielem Leonem Rzeczniowskim i Kazimierzem Bogorią przygotowuje grunt pod założenie Towarzystwa. Spotykamy go już w pierwszym składzie Rady Zarządzającej, w okresie do 1907 roku kilkakrotnie pełni obowiązki wiceprezesa i prezesa. Towarzystwo ma olbrzymie zasługi we wspieraniu młodzieży, która w siedzibie przy dzisiejszej ul. Wojska Polskiego 75 zdobywa zawód. Różnorodna działalność Towarzystwa obejmuje nie tylko szerzenie oświaty, ale i kultury. We wspomnianej siedzibie odbywają się prelekcje, spotkania ze znanymi postaciami życia społecznego Piotrkowa. Doktor nie dość, że nie jest koturnowatym prezesem, działa na pierwszej linii frontu walki o lepsze jutro wielu piotrkowian, np. nadzorując Szkołę Robót Kobiecych Towarzystwa, w której nauczycielką i opiekunka jest także znana pedagog i działaczka społeczna Emilia Krzywicka.

Doktor Antoni Strzyżowski umiera 25 maja 1917 roku. Na piotrkowski cmentarz odprowadzają go zarówno najbliżsi i przyjaciele, ale także ci, którzy dzięki Doktorowi i sporej grupie społeczników mogli przetrwać niełatwe czasy.

Ryszard Poradowski

Panaceum 9/2025

Piotrkowskie Towarzystwo Dobroczynności dla Chrześcijan, mające olbrzymie zasługi na polu wspierania mieszkańców w okresie zaborów, zbudowało własną imponującą siedzibę, znajdującą się dziś przy ul. Wojska Polskiego 75