Dziecko na wakacjach z opiekunem

Dział Prawny OIL w Łodzi, Anna Madajczyk-Pietrzak

Wyjazd dziecka na wakacje z dziadkami to dla rodziców chwila wytchnienia, a dla wnuków i dziadków – doskonała okazja do budowania silniejszych więzi. Aby wspólny wypoczynek był udany i bezpieczny, warto pamiętać o kilku ważnych zasadach, które sprawdzą się nie tylko w przypadku dziadków, ale także innych opiekunów, którym powierzamy nasze dzieci.

Z kim dziecko może podróżować? Czy jest to określone w prawie?

Nie ma jednej ustawy, która reguluje podróż dziecka pod opieką osoby trzeciej. Obowiązują ogólne zasady prawa rodzinnego, prawa międzynarodowego i praktyki Straży Granicznej oraz państw docelowych.

Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka. Oznacza to, że tylko rodzice lub opiekunowie prawni mogą decydować o wyjazdach dziecka, jego leczeniu itd. Dla innych osób konieczne jest upoważnienie od rodziców. Co do zasady, rodzice działają wspólnie i wspólnie wyrażają zgodę na wyjazd. Jeśli jedno np. nie żyje lub zostało pozbawione władzy rodzicielskiej, wówczas drugie może działać samodzielnie.

Przepisy prawa karnego również pośrednio odnoszą się do wyjazdu dziecka pod opieką osób trzecich, stanowiąc, że kto wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Dlatego nie powinno wyjeżdżać się z dzieckiem bez wiedzy i zgody rodziców, ponieważ w takiej sytuacji osobom trzecim grozi odpowiedzialność karna.

Jakie dokumenty powinni przygotować opiekunom rodzice dziecka?

Dokumenty potwierdzające tożsamość dziecka oraz prawo do opieki nad dzieckiem.

Dokumentem potwierdzającym tożsamość będzie dowód osobisty lub paszport. Legitymacja szkolna, na podstawie obowiązujących przepisów, nie jest dokumentem potwierdzającym tożsamość dziecka.

Z kolei dokumentem potwierdzającym prawo do opieki nad dzieckiem będzie upoważnienie. Powinno mieć ono formę pisemną i najlepiej, żeby podpis został poświadczony notarialnie. Ma to duże znaczenie, zwłaszcza przy wyjazdach zagranicznych, ponieważ Straż Graniczna, w przypadku wątpliwości co do upoważnienia pisemnego niepoświadczonego notarialnie, może odmówić przekroczenia granicy – jest to ważne podczas planowania podróży, np. do Albanii, Czarnogóry czy Serbii. Ponadto rekomenduje się, aby upoważnienie było przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego na oficjalny język kraju do którego dziecko jedzie lub przynajmniej na język angielski. Warto również sporządzić je w dwóch egzemplarzach (jeden zapasowy w razie zgubienia lub zniszczenia).

Zgoda na leczenie

Pamiętajmy, że do upoważnienia warto dołączyć zgodę na leczenie – wakacje sprzyjają aktywności, a aktywność wiąże się z ryzykiem, np. uszkodzeń ciała. Zgoda powinna zostać sporządzona na piśmie przez przedstawiciela ustawowego i stanowić część składową upoważnienia. W przypadku pacjenta, który ukończył 16 lat, zgodę musi dodatkowo wyrazić on sam. W treści zgody należy wskazać jej zakres, np. czy rodzic wyraża zgodę na badania, leczenie ambulatoryjne i szpitalne, na podanie leków, leczenie stomatologiczne itp.

Elementy składowe upoważnienia

• imię i nazwisko dziecka,
• data i miejsce urodzenia dziecka,
• PESEL dziecka,
• dane rodziców (opiekunów prawnych), tj. imię, nazwisko, adres, nr PESEL, nr telefonu,
• dane osób upoważnionych, tj. imię, nazwisko, adres, nr PESEL, nr telefonu,

w przypadku danych rodziców i osób upoważnionych oprócz nr telefonu warto wskazać dodatkowo alternatywne sposoby kontaktu, jak np. adres e-mail lub telefon służbowy na wypadek, gdyby główny numer był niedostępny,

• okres, na jaki udzielane jest upoważnienie – tutaj warto zawsze dodać kilka dodatkowych dni w przypadku nieprzewidzianych okoliczności, jak np. opóźniony lot,
• zakres upoważnienia, który powinien obejmować zgodę na wyjazdy zagraniczne (jeśli takowe są przewidziane), zgodę na uczestnictwo w konkretnych aktywnościach, jak np. zajęcia sportowe lub wycieczki itp.,
• zgoda na leczenie,
• podpisy obojga rodziców lub jednego (w zależności od sytuacji prawnej),
• data i miejsce sporządzenia.

Czy upoważnienie notarialne jest koniecznością?

Co do zasady, upoważnienie do opieki nad dzieckiem dla swojej ważności nie wymaga poświadczenia notarialnego. Należy jednak pamiętać o tym, że forma notarialna znacznie zwiększa wiarygodność dokumentu. Jest to niezwykle istotne przy wyjazdach zagranicznych, poważniejszych zabiegach medycznych lub gdy dziecko wymaga regularnej, specjalistycznej opieki medycznej. Sam czasookres pełnienia opieki również może mieć znaczenie – im dłużej ona trwa i rodzice są nieobecni, tym bardziej formalne powinno być upoważnienie.

Dodatkowe informacje i dokumenty

• kopia karty ubezpieczenia zdrowotnego dziecka i potwierdzenie aktualnego ubezpieczenia,
• legitymacja szkolna,
• odpis skrócony aktu urodzenia,
• książeczka zdrowia dziecka w tym informacje o uczuleniach, alergiach pokarmowych, przewlekłych zabiegach, szczepieniach itd.
• informacje o przyjmowanych lekach wraz z dawkowaniem i porami dnia,
• lista potraw, których dziecko nie powinno lub nie może jeść,
• listę kontaktów zawierającą numery telefonów do pediatry, dentysty, przyjaciół rodziny, a więc do wszystkich tych osób, które mogą pomóc w razie potrzeby.

-----------------------------------

Jak powinien zachować się lekarz, gdy pojawi się u niego w gabinecie dziecko na wakacjach z dziadkami?

W takiej sytuacji lekarz powinien poprosić dziadków dziecka lub inne osoby, które sprawują opiekę nad dzieckiem, o pisemne upoważnienie od rodziców obejmujące zgodę na leczenie dziecka. W przypadku braku zgody rodziców na leczenie lekarz ma obowiązek udzielić pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Są to sytuacje nagłe, w których lekarz ma obowiązek działać, a jego działanie oparte jest na przepisach prawa.

Nieco inaczej sytuacja się przedstawia w przypadku tzw. sytuacji planowych, a więc recept, drobnych konsultacji czy badań. Wówczas, w przypadku braku zgody rodziców na leczenie dziecka, lekarz powinien skontaktować się telefonicznie z rodzicami i odnotować ich zgodę w dokumentacji medycznej. Dokumentacja powinna być dokładna, a więc zawierać datę, godzinę, informację kto rozmawiał i na co konkretnie wyraził zgodę. W sytuacji, kiedy nie można skontaktować się z rodzicami, lekarz może odmówić udzielenia świadczenia.

Panaceum 7-8/2025